De beste film aller tijden in Luxor

Sinds 1952 houdt het gezaghebbende Britse filmtijdschrift Sight and Sound elke tien jaar een enquête onder filmcritici en filmmakers naar de beste films ooit gemaakt. De uitkomst daarvan wordt gepubliceerd in een top 100. Afgelopen december werd de nieuwe top 100 bekendgemaakt. En voor het eerst wordt die aangevoerd door een film geregisseerd door een vrouw – en bovendien een film die een bewuste, radicaal feministische benadering van cinema hanteert: Jeanne Dielman, Quai du Commerce 23, 1080 Brussel (1975) van de Belgische regisseur Chantal Akerman.

Op woensdag 8 maart, Internationale Vrouwendag, is de film te zien in Luxor.

Aardverschuiving

Geen enkele andere film gemaakt door een vrouw heeft ooit de top tien bereikt. In eerste instantie is dit niet verwonderlijk: vrouwelijke filmregisseurs zijn altijd schaars geweest en de geënquêteerden waren overwegend mannelijk. Veertig jaar lang voerde Orson Welles’ Citizen Kane (1941) de top 100 aan, en één keer viel die eer te beurt aan Fietsendieven (1948) van Vittorio De Sica en Vertigo (1958) van Alfred Hitchcock. In 2012 kwam Jeanne Dielman voor het eerst op de lijst, op nummer 35; de opkomst naar de top is nu een triomf voor de vrouwencinema. Zo’n plotselinge aardverschuiving is sensationeel!

Feministisch

Jeanne Dielman is gemaakt met een filmische stijl en strategie die dichter bij de avant-garde ligt dan bij de reguliere tradities en vereist bovendien een toegewijde kijktijd van iets minder dan drie en een half uur. Hoewel confronterende, eigenzinnige en bijzondere films steevast lager in de lijstjes zijn verschenen, is de experimentele traditie, waartoe Jeanne Dielman behoort, afwezig. Hoewel het deze traditie naar de top van de lijst heeft gebracht, is Jeanne Dielman onontkoombaar een vrouwenfilm. De film brengt de ineenstorting in kaart van een burgerlijke Belgische huisvrouw, moeder en parttime prostituee in de loop van drie dagen. Haar huiselijke routine wordt nauwgezet vastgelegd in lange shots vanuit een vaste camerapositie. In een film die op een pijnlijke manier de onderdrukking van vrouwen in beeld brengt, transformeert Akerman cinema, zelf zo vaak een instrument van vrouwenonderdrukking, in een bevrijdende kracht.

Akerman

Regisseur, actrice, schrijver, producent en componist Chantal Akerman (1950-2015) was pas 25 toen ze Jeanne Dielman maakte. Ze hield de film ten doop op het filmfestival van Cannes. Later beschreef ze hoe ze samen met hoodrolspeelster Delphine Seyrig achter in de bioscoop zaten te luisteren naar de klapperende stoelen van mensen die tijdens de voorstelling wegliepen. In een later interview zei ze: “De volgende dag nodigden vijftig mensen de film uit voor festivals. En ik reisde ermee de hele wereld over. De volgende dag stond ik op de kaart als filmmaker, maar niet zomaar een filmmaker. Toen ik vijfentwintig was, kreeg ik te horen dat ik een geweldige filmmaker was. Het was natuurlijk prettig, maar ook verontrustend omdat ik me afvroeg hoe ik het beter kon doen.”

Voorstellingen

Ter gelegenheid van Internationale Vrouwendag. Pauzefilm
08/03/2023
19:00
Zaal 1