Beeldcitaat uit: Jeanne Dielman (1975)

Aannames en automatismen spelen een ontzettend grote rol in onze wereld, ons gedrag en in het beeld dat we hebben van onszelf en elkaar. We worden opgevoed en ontwikkelen ons niet in een
vacuüm, maar in relatie tot de wereld om ons heen. Wat we zien, dat vinden we normaal. En vaak staan we daar niet bij stil. Maar laten we dat eens doen; laten we kijken naar wat we eigenlijk zien in film en hoe dit het beeld van onszelf en elkaar, gevormd heeft.

De maatschappelijke disbalans tussen man en vrouw is nog steeds een feit, en werkt (uiteraard) door in media en in de filmwereld. Maar met dank aan drie emancipatiegolven zijn er zeker zaken veranderd en verder aan het verbeteren. Traditionele (gender-) rolpatronen herkennen we en passen we steeds vaker aan; we spelen ermee in film en media en keren ze om. Maar hoe groot de invloed van deze patronen precies is, is niet altijd even zichtbaar.

Ga eens na of het volgende bekend klinkt: in een film is de hoofdpersoon degene met wie je je identificeert. Dit personage maakt een ontwikkeling door en staat aan het einde van de film anders in het leven dan hoe hij begon. ‘Hij’, aangezien dit personage in verreweg de meeste gevallen een man is. Het vrouwelijke personage heeft een bijrol en staat in relatie tot deze man: ze is zijn moeder, dochter, vrouw, geliefde of het (al dan niet onbereikbare) object van zijn verlangen. Deze standaard genderverdeling op het scherm maken wij ons als kijker eigen. We kijken er niet van op, en kijken met het mannelijke personage mee. Ook als vrouwelijke kijker zijn we niet anders gewend. Is dat (niet) vreemd? Erg?

De female gaze, in reactie op de vaker gehoorde term male gaze, onderzoekt niet alleen hoe mannen vanuit deze default modus naar vrouwen kijken, of hoe vrouwen naar andere vrouwen
kijken, maar neemt ook de invloed mee die dit heeft op hoe vrouwen naar zichzélf kijken. Is de female gaze een nieuwe filmtaal? Is het een andere manier om verhalen te vertellen? Is het hetzelfde als het vrouwelijk perspectief? Is het inclusief of sluit het uit, zoals de mannelijke blik waar het nou net zoveel moeite mee heeft?

Cursus: Female gaze
Docent: Henriëtte Poelman
Data: zaterdag 14 mei 2022
Tijd: 10:00 – 17:00 uur
Locatie: Houtmarkt 64, 7201 KM Zutphen
Kosten: € 45 (incl. lunch, met een minimum van tien deelnemers)


Henriëtte Poelman is artistiek leider en hoofdprogrammeur van Internationaal Filmfestival Assen | Vrouw & Film. IFA is een jaarlijks driedaags filmfestival met een actueel (inter)nationaal programma, waarin vrouwen voor en achter de camera centraal staan. Opgericht in 1980, is IFA een van de oudste filmfestivals met een feministische traditie in Europa en het enige festival met een dergelijke oriëntatie in Nederland. Naast IFA werkt ze als freelance filmjournalist en (film)programmeur, onder andere bij filmmagazine Schokkend Nieuws en Noorderzon Festival of Performing Arts & Society